Wybory samorządowe

Niektórzy już szykują się do samorządowej kampanii wyborczej. Nawet na najniższym szczeblu samorządu jakim jest gmina lub miasto, walka o stanowiska w radzie bywa bardzo zacięta. Zgłasza się coraz więcej kandydatów, bo wiąże się oczywiście z wieloma profitami. Oprócz prestiżu społecznego jaki daje bycie radnym, jest też ważny aspekt finansowy, w postaci diet, wypłacanych za obecność na posiedzeniach lub w postaci ryczałtu miesięcznego. Kandydaci przygotowują atrakcyjne ulotki, plakaty wyborcze, a niektórzy będą organizować wyborcze spotkania lub odwiedzać wyborców w ich domach. Kampanię wyborczą widać już również na sesjach obecnych rad. Radni prześcigają się w wypowiedziach i pomysłach, które mogłyby przypaść ich wyborcom do gustu, bo chcą być ponownie przez nich wybrani na kolejne cztery lata.

Są dwa rodzaje mandatów. Mandat wolny, czyli nie związany instrukcjami wyborców i mandat imperatywny, który jest przeciwieństwem wolnego. Polscy radni, zarówno gmin, miast, jak i powiatów a również województw, uzyskują mandat wolny. Oznacza to, że ich odpowiedzialność przed wyborcami jest praktycznie żadna. Można powiedzieć, że jest to odpowiedzialność polityczna, a oznacza to tyle, że jeśli nie podoba nam się radny wybrany w poprzednich wyborach, w kolejnych możemy na niego nie głosować. Wielu mieszkańców uważa radnego wybranego w swoim okręgu za swojego przedstawiciela. Jednak nic bardziej mylnego. Radny składając ślubowanie, przysięga dbać o dobro całej gminy, a nie tylko swojej ulicy. Dlatego gdy ktoś zgłasza do niego jakiś problem, on nie musi nawet przekazywać Gocałek radzie, ani wójtowi, jeśli uzna, że nie jest tego wart.

W gminach powyżej 20 tys. mieszkańców, ale też i w powiatach czy sejmikach województw, w których obowiązują tylko okręgi wielomandatowe, w okręgu wybieranych jest od 8 do 12 radnych. Wyborca oddaje swój głos, stawiając „x” przy nazwisku tylko jednego kandydata ze wszystkich list. Jest to głos oddany zarówno na listę, na której umieszczony jest ten kandydat, jak i na konkretną osobę. Obowiązuje tu również 5% próg poparcia listy, żeby mogła ona brać udział w podziale mandatów, więc lokalne komitety mają małe szanse na przeforsowanie swojego kandydata, a zyskują partie polityczne z dużym poparciem. Z jednaj strony to wada, bo rządzić będą w organie stanowiącym partie, a z drugiej strony zaleta, bo radni lepiej się będą dogadywać z podejmowaniu decyzji, gdy nie będzie między nimi dużego rozdrobnienia poglądów.

Przed wyborami samorządowymi, które odbędą się w tym, lub na początku przyszłego roku, Państwowa Komisja Wyborcza apeluje do samorządów o przegląd w okręgach i obwodach wyborczych. Jeśli potrzebne są zmiany, to należy je poczynić do sierpnia, bo później nie będzie takiej możliwości. Z zasady, okręgi wyborcze są stałe i zmiany można wprowadzać nie z własnego widzimisie wójta, burmistrza czy też radnych, ale żeby jak najbardziej dostosować je do Ordynacji wyborczej. Powodem do zmian może być migracja mieszkańców, zmiana granic jednostki lub też zmiana liczby ludności. Ponadto, zmiany nie powinny zaburzać podziału jednostki na obwody do głosowania. W przypadku nie dostosowania się do tych i kilku innych warunków, uchwała zmieniająca okręgi może być zakwestionowana przez komisarza wyborczego.

Kadencja wójta, burmistrza lub prezydenta trwa 4 lata. To czas, na który zostali wybrani. Wielu z nich uważa, że to za krotko, bo te cztery lata nie wystarczają, żeby wójt mógł się sprawdzić. Bywa tak, że ledwo wójt lub burmistrz zapozna się z gminą lub miastem, pozna jego potrzeby i zacznie działać, już jego kadencja dobiega końca. Nie zdąży nawet dobrze poznać swoich pracowników i już musi odejść. Wójtowie nie muszą mieć wykształcenia administracyjnego, więc wielu z nich musi uczyć się ustaw samorządowych i innych przepisów na których oparta jest działalność samorządu. Choć do dyspozycji włodarzy są wykwalifikowani pracownicy, to oni sami powinni choć trochę znać ustawę o finansach publicznych, o zamówieniach publicznych, czy też ordynację wyborczą. Cztery lata to za mało, żeby zgłębić wszystkie tajniki samorządu.

Kandydatem na wójta, burmistrza lub prezydenta miasta może być każdy obywatel Polski. Jest to jednak stanowisko przeznaczone dla bardziej dojrzałych osób. Warunkiem jest bowiem, żeby przyszły szef jednostki miał ukończone najpóźniej w dniu wyborów, 25 lat. Podczas, gdy radnym może zostać nawet osiemnastolatek. Oczywiście kandydat na włodarza nie może być karany za przestępstwo umyślne. Jego kandydatura nie będzie też brana pod uwagę, gdy zapadł wobec niego wyrok warunkowo umarzający postępowanie karne w sprawie popełnienia przestępstwa umyślnego, ściganego z oskarżenia publicznego. O ile podwyższony wiek nie budzi zastrzeżeń, to kontrowersyjne dla wielu mieszkańców gmin i miast jest to, że kandydat na wójta, burmistrza lub prezydenta, nie musi stale zamieszkiwać na obszarze gminy, w której kandyduje.

Bierne prawo wyborcze oznacza nic innego, jak prawo wybieralności, lub też bycia wybieranym. Radnym gminy lub miasta może zostać osoba, która ukończyła 18 lat w dniu wyborów i ma czynne prawo wyborcze, czyli nie jest ubezwłasnowolniona lub wyrokiem sadu pozbawiona praw publicznych. Ponadto, musi zamieszkiwać daną gminę i być wpisana do rejestru wyborców. Warunkiem jest też, żeby kandydat nie był karany za przestępstwo umyślne ścigane z oskarżenia publicznego prawomocnym wyrokiem sądu. Nie może też wobec niego zapaść prawomocny wyrok warunkowo umarzający postępowanie karne w sprawie popełnienia przestępstwa umyślnego ściganego z oskarżenia publicznego. Radnym gminy lub miasta może również zostać obywatel Unii Europejskiej, zamieszkały na terenie danej jednostki. Musi jednak spełnić również wyżej wymienione warunki.

W wyborach samorządowych, na kandydatów do rad i jednoosobowe organy wykonawcze, głosować może każdy kto ma czynne prawo wyborcze. Musi to być osoba pełnoletnia, czyli taka która w dniu wyborów ma ukończone 18 lat. Osoby z czynnym prawem wyborczym mogą również wybierać posłów i senatorów oraz Prezydenta RP. W przypadku wyborów samorządowych ważny jest tzw. cenzus domicylu. Oznacza to, że wybierający musi zamieszkiwać terytorium danej jednostki samorządu terytorialnego. Nie mogą brać udziału w wyborach osoby ubezwłasnowolnione, na przykład z powodu choroby psychicznej lub alkoholizmu. Nie mogą też glosować osoby wyrokiem sądu pozbawione praw publicznych. Niedawno pojawił się pomysł, żeby dać prawo wyborcze 16- latkom. Jednak przeciwnicy tego pomysłu obawiają się przypadków manipulowania młodymi ludźmi.

W jednostkach samorządu terytorialnego o ludności powyżej 20 tysięcy, w wyborach do organów stanowiących, czyli rad gmin, powiatów czy sejmików województwa, stosuje się wielomandatowe okręgi wyborcze i proporcjonalny system obliczania wyników głosowania. Nigdy więc nie wiadomo, ilu będzie radnych z danego okręgu, bowiem od ilości głosów oddanych na listę partyjną, zależy ilość przyznanych ugrupowaniu mandatów. Im więcej głosów, tym proporcjonalnie więcej mandatów. Taki system ma wielu przeciwników, podobnie jak i stosowane tam okręgi wielomandatowe. Ludzie narzekają na wielość list, które zawierają przeważnie bardzo dużo nazwisk. Nie podoba im się też to, że ich kandydat, choć zdobył więcej głosów od innego może nie uzyskać mandatu, bo lista przeciwnika dostanie w sumie większe poparcie wyborców.

Między 14 listopada 2010r. a 9 stycznia 2011r. będziemy wybierać swoich wójtów, burmistrzów mniejszych i prezydentów większych miast. Część z nich zapewne pożegna się ze swoimi „stołkami”, inni pozostaną na swoich stanowiskach na kolejne cztery lata. Jednak w każdym przypadku nastąpi to z wioli obywateli – mieszkańców danej jednostki samorządu terytorialnego, w przypadku wójta – gminy, a burmistrza lub prezydenta – miasta. Bowiem obecnie, wójtów gmin oraz burmistrzów i prezydentów miast wybieramy w wyborach bezpośrednich, czyli osobiście oddając na nich swój głos. Każdy mieszkaniec danej jednostki, który ma czynne prawo wyborcze, może zagłosować na swojego kandydata. Jeśli zdecyduje się nie pójść na wybory i nie zagłosuje, inni zadecydują za niego. Tak głoszą hasła wyborcze zachęcające do udziału w wyborach.